5 bí mật giúp thay đổi thói quen “thông minh giả” ở trẻ

Ba mẹ đã bao giờ gặp tình huống còn tìm mọi lý do để trốn tránh việc học, đổ lỗi cho người khác? Đây có thể là những biểu hiện của sự “thông minh giả” ở trẻ hay còn gọi là sự lanh lẹ. Tuy nhiên, ba mẹ không nên vội vàng gắn mác tiêu cực cho con, thay vào đó hãy giải quyết vấn đề của con một cách thông minh, linh hoạt theo hướng tích cực với những mẹo mà Pantado sẽ chia sẻ ở nội dung dưới đây.

Dấu hiệu của “thông minh giả” ở trẻ

Không khó để ba mẹ nhận ra một số hành vi chưa phù hợp khi quan sát cách con học tập, vui chơi và tương tác với những người xung quanh. Dưới đây là những tình huống ba mẹ có thể lưu ý:

• Thường xuyên tìm lý do né tránh: Con viện cớ để không học bài, không dọn đồ chơi hoặc trì hoãn những việc mình cần hoàn thành.
• Đổ lỗi khi mắc sai lầm: Con làm sai nhưng không thừa nhận việc mình đã làm, mà cách giải thích, đổ lỗi cho hoàn cảnh để chứng minh mình không sai.
• Đùn đẩy trách nhiệm: Khi xảy ra vấn đề, con thường tìm người làm thay hoặc đổ lỗi cho anh chị em, bạn bè.
• Chỉ quan tâm đến bản thân: Con không muốn chia sẻ đồ chơi, đồ ăn của mình nhưng lại thường xuyên tìm cách sử dụng đồ của người khác.
• Có hành vi bắt nạt bạn: Con dùng lợi thế về thể chất, khả năng hoặc vị trí trong nhóm để bắt nạt hoặc áp đặt người khác.
• Luôn cho rằng mình đúng: Con khó tiếp nhận góp ý, không muốn thừa nhận sai lầm và thường cố tranh luận để bảo vệ quan điểm của mình.

Tuy nhiên ba mẹ cần lưu ý rằng, một vài biểu hiện như trên không thể vội vã kết luận là con có tính cách khôn lỏi. Thay vào đó, ba mẹ nên quan sát tần suất, hoàn cảnh xuất hiện và các con phản ứng. Đôi khi, trẻ nói dối vì sợ bị mắng, ích kỷ vì chưa biết chia sẻ hoặc né tránh nhiệm vụ vì cảm thấy quá khó khăn.

Biểu hiện của sự thông minh tích cực ở trẻ

Trong một số trường hợp, ba mẹ cũng cần nhận biết và khuyến khích những biểu hiện tích cực trong tư duy của con. Ví dụ như:

• Chủ động đặt câu hỏi: Con thường hỏi “Tại sao?”, “Nếu chuyện này xảy ra thì sao?” hoặc tìm hiểu đến cùng những điều mình chưa hiểu.
• Có trí tưởng tượng phong phú: Con biết sáng tạo câu chuyện, đưa ra nhiều ý tưởng và tìm cách giải quyết vấn đề theo những hướng khác nhau.
• Biết bảo vệ bản thân: Con có thể từ chối khi bị ép buộc, tìm kiếm sự giúp đỡ của người lớn khi bị bắt nạt và bảo vệ quyền lợi của mình.
• Biết học hỏi từ người xung quanh: Con chân thành khen ngợi điểm tốt của người khác, quan sát cách họ làm và áp dụng những điều hữu ích để hoàn thiện bản thân.
• Không ngại thừa nhận điều mình chưa biết: Khi gặp vấn đề khó, con chủ động hỏi người lớn, thầy cô hoặc bạn bè thay vì cố tỏ ra hiểu biết.
• Biết nhận lỗi và sửa sai: Con có thể thừa nhận khi làm sai, xin lỗi người bị ảnh hưởng và tìm cách khắc phục hậu quả.

5 giải pháp khi trẻ có biểu hiện “thông minh già”

Khi nhận thấy trẻ có những biểu hiện như trên, ba mẹ có thể áp dụng 5 giải pháp sau đây:

Giúp trẻ hiểu đúng về sự khéo léo

Trẻ cần hiểu rằng thông minh không đồng nghĩa với việc luôn phải tìm cách giành lợi ích của mình hay khiến người khác chịu thiệt. Sự thông minh thực sự còn được thể hiện ở khả năng giải quyết vấn đề, biết suy nghĩ cho người khác và chịu trách nhiệm với lựa chọn bản thân.

Ngoài ra, cha mẹ có thể đưa ra những tình huống gần gũi để con tự phân tích. Chẳng hạn, nếu hai anh em cùng làm đổ nước nhưng con tìm cách đổ lỗi cho em, hãy hỏi: “Nếu con là em, con sẽ cảm thấy thế nào?”. Những câu hỏi như vậy giúp trẻ nhận ra hậu quả của hành vi và dần hình thành cách suy nghĩ thấu đáo hơn.

Rèn luyện sự trung thực và trách nhiệm

Khi trẻ mắc lỗi, cha mẹ nên khuyến khích con thành thật thay vì chỉ tập trung vào việc trách phạt. Nếu mỗi lần nhận lỗi đều bị la mắng gay gắt, trẻ có thể tìm cách che giấu sai lầm để tự bảo vệ mình.

Thay vì hỏi dồn dập hoặc quy kết khi chưa có bằng chứng cụ thể, cha mẹ có thể bình tĩnh hỏi con chuyện gì đã xảy ra, vì sao con làm như vậy và con định khắc phục thế nào. Đồng thời, hãy hướng dẫn trẻ sửa chữa hậu quả phù hợp với độ tuổi, chẳng hạn tự dọn đồ chơi đã làm bừa bộn hoặc xin lỗi người bị mình làm tổn thương.

Dạy con sự đồng cảm và tôn trọng

Một số trẻ có thể chỉ chú ý đến mong muốn của mình mà chưa hiểu cảm xúc của những người xung quanh. Vì vậy, cha mẹ cần giúp con nhận biết cảm xúc, nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ và hiểu rằng hành động của mình có thể ảnh hưởng đến người khác.

Cha mẹ có thể bắt đầu bằng những câu hỏi đơn giản như: “Bạn sẽ cảm thấy thế nào nếu bị con trêu chọc?” hoặc “Nếu con muốn mượn đồ chơi của bạn, con nên nói thế nào?”. Ngoài ra, hãy khuyến khích trẻ chia sẻ, hợp tác khi chơi cùng bạn và biết nói lời cảm ơn, xin lỗi đúng lúc.

Đặt ra giới hạn rõ ràng

Khi trẻ thường xuyên né tránh nhiệm vụ, đổ lỗi hoặc tìm cách đạt được điều mình muốn bằng mọi giá, cha mẹ cần thiết lập những quy tắc cụ thể. Chẳng hạn, mỗi thành viên trong gia đình đều có trách nhiệm phù hợp với độ tuổi; muốn mượn đồ của người khác phải hỏi trước; khi làm sai cần chủ động nhận lỗi và khắc phục.

Những quy tắc cần phải được giải thích rõ ràng để con hiểu, tránh tình trạng hôm nay cha mẹ bỏ qua nhưng ngày mai lại phản ứng gay gắt với cùng một hành vi. Nếu trẻ cố tình vi phạm, hãy đưa ra hậu quả hợp lý, có liên quan trực tiếp đến hành động thay vì phạt nặng hoặc làm trẻ xấu hổ trước người khác.

Ghi nhận những hành vi tích cực

Nếu trẻ chỉ nhận được sự chú ý khi làm sai, bị trách mắng hoặc tranh cãi, con có thể khó nhận ra những hành vi nào thực sự được cha mẹ khuyến khích. Vì vậy, bên cạnh việc điều chỉnh hành vi chưa phù hợp, cha mẹ nên chủ động ghi nhận những thay đổi tích cực của con.

Ví dụ, khi trẻ tự giác nhận lỗi, biết nhường lượt chơi hoặc giúp đỡ người khác mà không đòi hỏi lợi ích, cha mẹ có thể nói: “Mẹ rất vui vì con đã chủ động nhận trách nhiệm” hoặc “Con đã biết nghĩ đến cảm xúc của bạn, đó là điều rất đáng quý”.

Ba mẹ cần biết rằng, một phần những hành vi tiêu cực hoặc tích cực của con đều đến từ việc nhìn nhận, học hỏi từ một người, một môi trường khác. Vì vậy, thay vì chỉ tập trung trách mắng khi con có cách ứng xử chưa phù hợp, ba mẹ hãy chủ động xây dựng môi trường sống tích cực, làm gương trong lời nói và hành động hằng ngày.

Quan trọng hơn cả, ba mẹ hãy kiên nhẫn đồng hành và làm gương mỗi ngày để con hiểu rằng sự thông minh không chỉ giúp mình đạt được điều mong muốn, mà còn cần đi cùng lòng trung thực, sự tử tế và tinh thần trách nhiệm.